|
GADYRLAMAK - gadyryny,
gymmatyny bilmek, hormat-sylag bilen gadyr bildirmek, sylamak,
hormatlamak.
- Dünýäleri ýaradyjy, ýeke sözi bilen älem-jahany ýokdan bar
eden Allanyò aýratyn hormatlan, gadyrlan enesini hormat-lamak,
gadyrlamak, ezizlemek her bir türkmene parzdyr /321/.
GAHATLYK - gytlyk, ýetmezçilik,
ruhy, maddy kemlik.
- Emma ruhy gahatlyk, ruhy mätäçlik, ahlaky daýançsyzlyk ýagdaýynda
oòa öz adamlyk keºbini saklamak juda kyn düºer /310/.
GALA - beýik, belent,
buýsançly sözlerine manydaº söz.
Gara baºym gala tutdum, Aköýliniò öwlady men, Otda ýandym, suwda söndüm,
eýlemedim jöwlany men... Hem geçmiºim, hem geljegim, hanymanym
Watandadyr /276/.
GALA ALMAK - üstünlik
gazanmak, ýeòºe ýetmek, iº bitirmek.
- Entek zeýrenip gala alan, iº bitiren ýokdur /304/.
GALALY BOLMAK - daºyò
goragly bolmak, daº-töweregi berk goraýjyly bolmak, daºdan howp
abanaryndan arkaýyn bolmak.
- Daºyòda gowy adam köpelse, galaly bolarsyò, türkmeni türkmen
etjek diòe türkmendir /302/.
Galapyn - bütinleý
diýen ýaly, esasan, doly derejede.
-Bitewi döwleti dargady, tireler biri-biri bilen söweºdi, millet hökmünde
aslyny ýitirdi, dinini galapyn terk etdi, dilini ýoýdy, müòýyllyklarda
kämilleºdirilen atyny, halysyny, lybasyny, ºaýyny, däbini ýitirere
geldi .../13/.
GALLAÇLYK - mätäçlik,
ýeter-ýetmez günde ýaºaýyº, güzerany zordan aýlamaklyk.
- Heý, gardaºym, men baý diýip dänjiremegin, baýlygyò guk
gapdalynda gallaçlyk ýatandyr! /197/.
GALYP
- ülòi, bir zadyn keºbi, ýasama ºekil.
- Garaºsyzlyk türkmen dilini ýasamalykdan, dar galypdan halas etdi
/175/.
GAMAªMAK - ümezlemek,
bir zadyò ýüzi ümür, duman bilen örtülen ýaly bolmak, tot-tozan
ýaly görünmek.
- Ýigidiò gözleri gamaºyp gidýär /373/.
GAMYNY IÝMEK -
aladasyny etmek, iº edinmek, gaýgysyny etmek.
- Taryhy ýadawlykdan egbarlan türkmen özüniò millet hökmündäki aýratynlyklaryny
saklap galmagyò gamyny iýdi /293/.
GAÒRYªYNA GAÝTMAK
- diýeni bilen ylalaºmazlyk, aýdanyna däl diýmek, garºylyk görkezmek,
ylalaºmazlyk.
- Haý, Öwez jan, sen näme diýsem rastdyr diýiber, gaòryºyma gaýtsaò,
kelläòi hyzlandyryp ibärin!
/193/.
GARA DOGAN - iò uly
erkek dogan, doganlaryò iò ulusy.
-Ene-ata ýogalyp, bir maºgalada näçe baº dogan galan bolsa gara
dogan, ýagny uly dogan beýleki doganlaryò atasy hem enesi bolýar./355/.
GARAK - göz, göreç,
dide sözleri bilen manydaº söz.
- Bir danadan sorapdyrlar: - Dünýä nireden baºlaýar?
- Iki garagyòdan - diýip jogap beripdir /185/.
GARAªYK ETMEK - hemaýat
bermek, goldamak, rehimdarlyk duýgusy bilen gurºamak.
- Arzuwlar döwletiò garaºyk etmegi we ýolbaºçylygy bolmasa hasyl
bolmaýarlar /382/.
GARAW - ideg, eýe,
hossar, howandar, hemaýat.
- Adam öz ýekeligi boýunça garawa mätäç jandardyr /207/.
- Biz adama garaw bolsun diýip milli döwleti gurduk /207/.
GARAWSYZ -
sorag-idegsiz, ündewsiz, eýesiz, hossarsyz.
-Emma taryhyò gözükmeleri üýtgäp, ýönekeý adamlaryò özlerini
garawsyz galan ýaly duýýan taryhy pursatlarynda ruhubelentlik has hem
zerurdyr /207/.
GARDAN - gar saklamak
üçin ýörite gurluºy bolan çukurlar, içi gar bilen doldurylan ýerzemin.
-Uly-uly gardanlar gazyp, gyº gar ýaganynda garlary tokgalap-tokgalap
gardanlara basyp, demrikdirip-demrikdirip üstüni çöp-çalam, onuò
üstünem bir-iki metr galyòlykda gum bilen basyryp, tomusda gar suwuny
ýaºaýyº ºerbeti hökmünde içipdirler /174/.
GARPYªMAK - uruºmak,
çaknyºmak, biri-biriòe garºy söweºe, urºa girmek.
-Haýyr bilen ºer, ýagtylyk bilen garaòkylyk, ýagºylyk bilen ýamanlyk
garpyºyp barýar, ýöne hemiºe haýyr ºerden, ýagºylyk ýamandan rüstemdir
/403/.
GARY - tirsekden
barmaklaryò ujuna çenli uzynlyk ölçegi.
-Süýegi-sag gary, ýagyrny /80/.
GATANÇ - goºant,
bir zadyò ýetmezini doldurma; bitewi zadyò bir bölegi.
- Ene garnynyò, ene gujagynyò, ene elleriniò ýylylygyndan mähir diýilýän
mukaddeslik adamyò süòòüni kemala getiriji esasy gatanja öwrülýär
/321/.
GAÝDAN - baºlanan,
önen, birinden baºlap köpelen.
- Bu döwleti esaslandyranlar Oguz hanyò iò uly agtygy Gaýadan gaýdan
nesillerden bolup, 962-nji ýylda Gazna ºäherine gelip, Gazna döwletini
esaslandyran, döwleti döwlet eden soltan Mahmyt Gaznalydyr /224/.
GAÝRY - beýleki, baºga,
özge, ýat sözleri bilen manydaº söz.
- Ýoluò ýakasynda duran garnyýogyn gaýry milletler bolsa oòa
lah-lah gülºüp durlar /37/.
GAÝTGYN - 1. Derýanyò
suwunyò daºgyndan soò peselmegi, suwuò öòki hanasyna çekilmegi.
2. Göçme m. Ilerlemäniò, öòe gitmegiò saklanmagy, ýetilen
derejeden yza tesme, yza gaýtma, öòki derejesinden peselme, bady gaçma.
- Ýöne bu milletiò taryhy ykballary ºeýlebir çylºyrymly bolupdyr,
onuò ýaºaýºynda diòe bir ilerlemeler, öòe gitmeler däl-de, eýsem
yza gaýtmalar, gaýtgynlar hem köp bolupdyr /159/.
GAÝYBA GITMEK - gaýyp
bolmak, gaýdyp gelmejek, ýitirilen ýagdaýda bolmak, dolanmajak.
- Geçmiº-taryhyò gaýyba giden, indi gaýtalanmajak wakalarydyr /63/.
GAÝYM - pugta, berk,
sagdyn, durnukly sözlerine manydaº söz.
- ªonuò üçin onuò ömür daragty gül açmady, döwlet binasy gaýym
bolmady, goýulmady, bagtyò ýoly halkymyò üstünden sowa geçdi
/254/.
GAÝYPLYK - bu ýerde:
ýokluk, ýitirimlik.
- Seni gaýyplykdan barlyga getiren ata-eneòdir
/317/.
GAZAWAT - yslam
dinini goramak üçin alnyp barylýan söweº, dini uruº.
- Dehistanyò we Müògyºlagyò serhedinde ýaºaýan imansyzlara garºy
gazawat wagty yhlas bilen gaýduwsyzlyk görkezsin /389/
GAZNA - almaz, altyn,
pul we gymmat bahaly zatlar saklanýan ýörite ýer, hazyna.
- SSSR-iò daºary ýurtlardan algysy we bergisi, SSSR-iò almaz, walýuta
gaznasynda, altyn hazynasynda saklanylýan altynyò, baýlygyò möçberi
we garaºsyz döwletleriò algydaky, bergidäki paýy kesgitlendi /51/.
GAZY - duºmana garºy söweºen,
duºmany ýeòen serkerdelere we ºäherlere berilýän at, ýokary
dereje, ýeòiji.
- Ol beglikler synyp, dargap giden beglikler däl, olar wagtyò geçmegi
bilen Osman gazy Türkmeniò güýjäp barýan begligine goºulypdyrlar
/112/.
GEÇMEK - ºu sözüò
gurºawynda birine bolan garyndaºlyk, hossarlyk gatnaºygyny bes etmek,
birini owarram etmek, birinden ýüz öwürmek ýaly manylar bar.
- Emma olar tekge-hemaýat bermekden geçen, menden hem geçendigini ýazdylar!
/30/.
GENJI-KÄN -
gymmatbahaly zatlar, hazyna, baýlyk, magdan çeºmeleri.
- Ata-babalarymyzyò genji-käni, galdyran ruhy baýlyklary biziò döwletimiziò
milli aòyýeti bolsun
/70/.
GEZ - adamyò
tirseginden barmaklarynyò ujuna çenli bolan uzynlyk ölçegi.
-ªol sebäpli bu raýata baºlyk hökmünde ýolbaºçy boljak adamyò
gadymy kökleriniò bolmagy, onuò tejribesiniò, çydamlylygynyò beýlekilerden
bir gez ýokary bolmagy zerurdyr /393/.
GIDIªMEK - güýç
synanyºmak, biriniò garºysyna göreºmek.
- ªol mahal ol Mawerannahrda özüni görkezen Seljuk serkerdäniò
ogullary bilen gidiºýär /224/.
GOL - 1. Adamyò
egninden barmaklarynyò ujuna çenli synasy. 2. Öldürilen haýwanyò /öküz,
goýun, geçi.../ öò aýagy. 3. Bütin bir zadyò, köpçüligiò bir
tarapy, sagda ýa solda ýerleºýän topar.
Bozuk - kowumlary sag goldur /80/.
GOL BERMEK - bir zada
uýmak, bir zadyò, pikiriò, ýörelgäniò täsirine düºmek.
- Magtymguly sopuçylyk ýoluna düºeninde biz onuò yzyna düºüp, säher
turup, agaçlar bilen aglaºsak bolmaz, çünki biz sopuçylyga gol
bererden baºga-baºga adamlar /306/.
GOLTGY-TEKGE - kömek, goldaw, hemaýat,
ýardam ýaly manylarda ulanylýan söz.
-...Altyn asyrda, altyn ruhda, altyn ýaºaýyºda ýaºamagymyza goltgy
-tekge berjek kitaby döretmek zerurlygyny ýüze çykardy /147/.
GOLY ÝUKA - ýeter-ýetmez
durmuºda oòºuk edýän, eli uzadan ýerine ýetmeýän, maddy taýdan
üpjün däl, garyp.
- Adam goly ýuka hem bolsa, özi ýalydan azrak gazançly, özi ýalydan
pesräk jaýda ýaºaýan hem bolsa, ýüreginde ynanç bolanlygynda hiç
mahal kemsinme duýgusyna sezewar bolmaz /310/.
GOL ÝAPMAK - biriniò tarapyny çalmak,
hemaýat etmek, hossar çykmak.
-...hanyò temmi bermeli adamy oòa temmi berjek bolanynda oòa hanyò,
patyºanyò inisi, ogly, begleriniò hiç birisi gol ýapmasyn /99/.
- Arassalyk, päkizelik ynsapdan çykman, halallyga gol ýapmakdyr
/332/.
GONAM - mazarystanlyk
üçin ýer, öli jaýlamak üçin meýdan.
GONAMBAªY -
mazarystanlyga ilki goýlan abraýly adam, täze mazarçylygyò ilkinji
baºyny baºlan.
- Türkmen gonamçylygy dolup, täze gonam tutunjak bolanynda çem
geleni gonambaºy edäýmeýär/199/.
GONAMÇYLYK - adam ölensoò
jaýlanýan ýer, mazarystanlyk, gabrystanlyk.
Gonamçylyk - taryhyò beýnisi /381/.
GONJUNA GOR GUÝMAK -
gaty biynjalyk etmek, bir ýerde durup bilmez ýaly ýagdaýa salmak, näme
edip goýýanyny bilmez ýaly aljyratmak.
- Türkmen serkerdeleri Togrul begdir Çagry begiò güýçlenip baºlamagy
Magryby-Maºrygy sorap, Hindistany boýun egdirip ýören türkmen
soltany Mahmyt Gaznalynyò gonjuna gor guýýar /156/.
GOR - 1. Düýe çaly
tutmak üçin gönezlik, turºadyjy maýa. 2. Göçme m. esas; baýlyk.
- Biziò ruhumyzda, ganymyzda, süòòümizde bäº müò ýyllap kämilleºen
gorumyz bardyr /192/.
GOR - ätiýaçlyk
üçin goýulýan, artdyrylýan baýlyk, gymmat bahaly zatlar: altyn,
almaz we º.m.
- Umumysoýuz eýeçiliginde, SSSR-iò almaz, walýuta fondlarynda we
altyn gorunda Türkmenistanyò öz paýy bardyr /49/.
GOR - ýanan
odunlardan galan köz, üýºmek köz.
-Ynha, çörek ysyny alyp göwnüm dokundy, tamdyryò goruna göwräm ýylyndy
/365/.
GORHANA - ok-däri
saklanýan ýer, uruº, söweº ýaraglary saklanýan ýörite, gorag
astyndaky ýer, jaý.
- Haý, aga, gatyrak gitdiò. Gorhana gol urduò! /194/.
GOR ÝALY - ýanan
odundan galan közleriò gyzgyny, ýylysy ýaly.
- Ertir men kazynyò dergähine barmaly, ýatara ýerim, iýere zadym ýok,
görsem ýaòy çöregi çykarylan gor ýaly tamdyr /365/.
GOªAWUÇ - iki owuç,
her eliò owujy birleºdirileni.
- Herhal ol owurdyny, goºawuçlaryny altyndan dolduryp, derwezeden daºa
çykarýar... /364/.
GOª BASMAK - ymykly
düºlemek, jaýly ýerleºmek, hiç ýere gitmän ýatmak.
- Gam-gussa dartanyò bilen gam-gussa aýrylyp gidýän däldir, tersine,
gam-gussa köòül berseò, ol goº basyp, duluòda ýatar /304/.
GOÝUN - gujak, göwüs.
Türkmen halky hem syrgyn-syrgyn, küren-küren oba bolup, il bolup, ºäher-kent
bolup Türkmenistanyò goýnunda ýaºaýar /78/.
GOZGALÝAN WE GOZGALMAÝAN EMLÄKLER - öý, jaý, ygtyýaryndaky ýer, ekerançylyk meýdanlary, bag-bakja
we mülk, jemi baýlyk.
-... ýokary häkime we onuò maºgalasyna degiºli hususy ýerler,
gozgalýan we gozgalmaýan emläkler üçin tölegler diwany
kanagatlandyrmaýan derejede, raýatlaryò we tabynlyklaryò arkaýynlygyny
üpjün edip bilmeýän derejede ýygnalýandygy bize ýetirilýän
maglumatlarda aýdylýardy... /395-396/.
GÖÇGÜN - ruhy taýdan
hyjuwly, ruhubelent, keýpi çag.
-Är baºyny egmez, iºi keç günde, Gama orun bermez köòül köºgünde,
Hyýallar-hyruçda, kelle-göçgünde. Ruhuòyz tug kimin belentde
bolsun! /301/.
GÖNDERMEK - bir ýerden
ikinji bir ýere ýollamak, ugratmak, ibermek.
- ªu mahala çenli Çyn-Maçyn hökümdarlygyndan jogap almadygymyz
üçin köºk weziri He-u-Tsiýeniò üsti bilen gönderýärin /216/.
Gönezlik - 1. Biºirilen süýdi goýaldylan gatyk halyna
getirmek üçin oòa goºulýan turºy gatyk. 2. Göçme manysy: haýsy-da
bolsa bir zatdan ikinji bir zady emele getirýän, baºga görnüºe geçirýän
zat.
- Içki bitewilik millete daýanç sütüni we gönezlik bolup hyzmat edýär
/22/.
GÖRÜM-GÖRELDE - edep-terbiýe,
edep-tertip, edep-ekram, düzgün-nyzam, il içinde kabul edilen özüòi
alyp baryº kadasy.
-Akyl-paýhasyò hazynasy, görüm-göreldäniò eýesi Oguz han dünýäden
gaýdan badyna onuò ýoklugy bildirýär... /98/.
GÖRÜMLI - görüm-göreldeli,
edep-ekramly, tertipli, düzgünli.
- Durnukly, durumly, görümli, asylly, arkaly, göwni giò ºahsyýetler
bolmalydyrys /206/.
GÖTERINMEK - baºyòa
gonan döwleti, bol-telkiligi, baýlygy azman, azaºman peýdalanmak, baýlyga
çydam etmek, özüòe erk etmek, baýyrynman kanagat etmek,
mesirgemezlik.
- Baýlygy göterinip bilmek üçin giòlik, pähim-paýhas, düºünjelilik
gerek! Asyl gerek! /370/.
GÖTERMEK - bu ýerde:
oòlamak, makullamak, halamak.
- Iliò, jemgyýetiò götermejek zadyny etme, ºonda jemgyýet hem
seni adam sanyna goºar /332/.
GÖWHER, DÜR, LAGYL
- dürli reòkli almaz, ýakut, göwher ýaly gymmat bahaly daºlar,
bezeg daºlary.
-...onuò sagynda pesräk tagtda bir peri gyz oturanmyº, durºuna göwher,
dür-lagyl, altyn-kümüº ºaý-sepleriò içinde zordan görünýärmiº
/373/.
GÖWNÜNI AWLAMAK -
ýylgyryp, mylaýym sözler aýdyp göwnüni götermek, begendirmek, göwnüni
hoºal etmek.
- Siz Günsüòiz, siz ýylgyryp öz maºgalaòyzyò göwnüni awlasaòyz,
gelniòiz Aý bolup dünýäòizi nurdan doldurar!..
/375/.
GÖWÜN ARAMY - göwnüò
kanagaty, göwnüò karary, sabry, takaty, ynjalyk.
- Ýöne artykmaç, gerekmejek baýlyk üçin däl-de, ilki rysgal, soòam
göwnüò aramy üçin zähmet çek
/362/.
GÖWÜN - GARYN ETMEK
- bir zady göwnüòe alyp, öýke-kine saklamak, bir zady göwnüòe
getirmek, öýkelemek.
- Jenaýatkär patyºa bilen elleºip görüºýär, patyºa-da ölüme
barýan adamdyr-da diýip, göwün-garyn etmeýär /366/.
GÖÝDÜK - boýuny-inini
almadyk, kadaly ösmedik, ene süýdünden doýa emmedik.
-Onuò dergähine göýdük, gamgyn, para-para bolan periºan ruhly
baryp bolmaz !/304/.
GÖZBAª - çeºmäniò
akyp çykýan ýeri, çeºmäniò baºlanýan ýeri.
- Bu eýýamda milletiò ruhy gözbaºy Oguz handyr, halal, sada türkmen
zähmeti bilen gün görýär /290/.
GÖZDEN SALMAZLYK -
ünsden düºürmezlik, ähmiýet bermek, unutmazlyk.
- Ilatyò ösmegini hasaba almak bilen täze durmuº desgalarynyò
gurulmagy, döredilen infrastrukturanyò netijeli peýdalanylmagy hem gözden
salnanok /282/.
GÖZÜKME - ugur, ýol
görkeziji, ýetmeli menzile tarap barýan ýoly, ugry görkezip
ugrukdyryjy, gönükdiriji çelgi.
- Çünki millete has uzaga gidýän ruhy ýörelgeler we gözükmeler
zerurdyr /69-70/.
GÖZÜÒ DOKUNMAK - görüp,
bolºundan kanagatlanmak, gözüòe hoº ýakmak, görüp hoºallyk duýmak.
- Göreniòde gözüò dokunardy, göwnüò dolardy /38/.
GUBA - çägäniò, düýäniò
reòkine meòzeº goòrumtyl reòk, açyk goòur reòk.
-Bu toprak guba çöllerinde Hydyr gezen, dumanly daglarynda Kowus gezen,
möwçli deòzinde Kyýas gezen türkmen topragy bu! /28/.
GUBUR - gabyr, mazar.
- Bu toprak türkmene keramatly toprak, bu topragyò goýnunda erkin ýaºaýyº,
abadan ýurt üçin baºyny goýan ärleriò, ºirleriò gubury ýatyr/78/.
GUDUMAN - guduz, zabun, ýykyp-ýumrup
barýan garagol, ýakymsyz.
- Däli Domrul, Däli Garçar ýaly guduman oguzlary yslam bilen ýola
getiräýmeseò baº berjekmi olar!
/108/.
GUGARYP GALMAK -
ynsansyz-haýwansyz, ösümliksiz ýeke galmak.
-Gugaryp galan depeler, çolaryp galan düzlükler, sogulyp galan çeºmeler,
epilip galan derekler, külbe bolan ymaratlar, sulba bolan Watan - bu
zatlaryò bary meniò daºymda däl-de, içimde-ýüregimde ezýetli ýaºaýardylar
/73/.
GUK GAPDALY - ses ýeter
ýaly aradaºlykda, golaý bir ýerde, ýakynda.
- Heý, gardaºym, men baý diýip dänjiremegin, baýlygyò guk
gapdalynda gallaçlyk ýatandyr!/197/.
GURªUK - endamyò
belli-belli ýerinde gan aýlanyºyò kadasyzlygy sebäpli ysgynsyzlaºma,
guruºma, wagtlaýyn hereketsiz bolma.
- Abadan, parahat, dok oguzda meslikden gözi gyzaryp giden Domrul «Heý,
bir güýç synanyºyp, göwräniò gurºugyny ýazar ýaly däli
tapylmazmyka?» diýip, buz üstünde tozan arap, gury çaýyò üstünden
köpri salýar /192-193/.
GURY - biderek, boº,
netijesiz, ähmiýetsiz, boº, ýerliksiz diýen sözleriò manysynda
ulanylýar.
- Çeºme kör galansoò, aslyòa degiºli zatlar gury gürrüò bolup eºidilýär
/64/.
- «Nähili ýaºamaly we nädip ýaºamaly?» diýen sowala jogap berip
bilýän ylym hakyky ylymdyr, munuò hötdesinden gelmeýän ylym galp
ylymdyr, gury öz-özüòi güýmemek, gury harajat çykarmakdyr /344/.
GUTLY - häzirki
dilimizde ulanylýan bagtly sözi bilen manydaº söz.
-Gyryk, ýagny gutly we permana yhlas ediji /81/.
GÜLLE - ýeke nil,
goºa nilli tüpeòleriò peºeòine däriden soò gaplanan togalajyk
gurºunlar, seçme, ok.
- Saparmyrat jan, kakaò tüpeòden çykan gülledi, ýaýdan çykan
okdy, gözsüz batyr diýilýänlerdendi
/34/.
GÜN GÖRMEK - ýaºamak,
güzeranyòy görmek, mydar etmek, durmuºyòy, ýaºaýºyòy aýlamak.
- Bu eýýamda milletiò ruhy gözbaºy Oguz handyr, halal, sada türkmen
zähmeti bilen gün görýär /290/.
GÜNEMA - ýaºaýyº,
durmuº üçin zerury zatlar, güzerän.
- Ömrüniò birinji ýarymynda-jahyllyk döwründe ol ähli güýç-kuwwatyny
dünýä bilen gatnaºyk etmäge-maºgala gurmaga, rozugärini, günemasyny
üpjün etmek üçin tälim öwrenmäge, il-güne hyzmat etmäge sarp edýär
/306/.
GÜNEMAÒY DOLAMAK -
güzeran görmek, adam ºekilli ýaºamak, gün görmek, açlyk-horluk
çekmän gün geçirmek.
- Ýaºuly, taòryýalkasyn, men dünýä dileg edip günemamy
dolamak üçin gelemok, kelläm bar, süòòüm sagat, har bolsam,
garagym çyksyn -diýýär /364/.
GÜÒ - düòle, eºitmeýän,
diòlemeýän ýaly bolup oturan dymma.
- Lal bolsun, güò bolsun, wagºy bolsun, barybir ene oglunyò ýüregine
düºüner /325/.
GÜPBASDY - özüne
duýdurman üstüni basmak, birden, duýman durka üstünden düºmek.
- Patyºanyò nökerleri gije baryp, leºgerbaºy bellenjek ýigidi güpbasdy
edip, goluny baglap, öldir ýaly ýenjip, getirip zyndana atýarlar
/351/.
GÜRZI - ýarag hökmünde
ulanylýan baºy, ujy tommaýly ýogyn taýak.
- Gylyjyò, gürziniò öòünde baºyny dik tutup ýaºan türkmen ºu
topragyò - ata-babalarynyò öòünde dyzyòy epip, ºu topragy öpüp,
sežde et sen! /247/.
GÜWÄÇI - güwä geçýän,
ºaýat bolýan, dogry-nädogrudygyny tassyklaýan.
- Beýik Seljuk - türkmen döwleti, Osman - türkmen döwleti, Garagoýunlylar,
Akgoýunlylar döwletleri - türkmen ruhunyò ºu eýýamda nähili
belent, syýasy-taryhy taýdan iºjeò bolandygynyò taryhy güwäçisidir
/292/.
GÜÝZLEK - göçüp-gonup
ýören tire-taýpalaryò güýz paslynda wagtlaýyn oturymly ýeri, güýz
möwsümi oturyljak ýer, ýurt.
- Güýzün güýzlek, gyºyn gyºlak we kenarýaka ýerlerde ýörseler
kynçylyk görmezler /87/.
GÜZER - suw akýan
çuò ýapdan geçmek üçin ýalpak ýer, geçelge, geçit /daglyk ýerde/.
- Her gezek Oguz han atamyò ruhy: - Ýaz, milletiò, il-ulusyò inen ýeri
- güzer bolar... diýdi /148/.
GÜZER ETMEK - bir ýere
aýlanmak, bir ýere barmak, gelmek, geçmek, zyýarat, syýahat,
gezelenç etmek.
- Men dürli ýyllarda türkmen topragynda halkyò keramat diýip güzer
eden ýerleriniò ählisine diýen ýaly baryp gördüm /380/.
GYN - gylyç, pyçak ýaly ýaraglaryò
salynýan gaby.
- Öò ýaºap geçen alymlar: «Bir gyna iki gylyç sygmaz» diýipdirler
/99/.
GYÒYR - gaharly,
yzgytsyz.
- Gyòyr söz aýtma /335/.
GYRP-ÇYRP ETMEK -
bol zadyò, özüòki däl zadyò ujundan ogurlap almak, az mukdarda
dowamly almak, azajyk-azajykdan ogurlamak.
-Özüm hor-har ulalamsoò, iki sanyjak oglumy zada zar etmäýin diýip,
gyrp-çyrp etdim... /346/.
GYSYK, HUSYT, GYSGANÇ
- maddy baýlygyny ildenem, özündenem gysganýan, gysymyndan syzyp çykany
ýalap oòýan.
- Men gysyk, husyt, gysganç bolmagyò hem tarapdary däl, ýöne
tarhandökerligiò hem tarapdary däl. Aralykda altyn meýdan bardyr
/370/.
GYªLAK - maldarçylyk
bilen meºgullanýanlaryò gyº paslynda wagtlaýyn öri meýdany, gyº
möwsümi geçýänçä oturymly ýer.
- Güýzün güýzlek, gyºyn gyºlak we kenarýaka ýerlerde ýörseler
kynçylyk görmezler /87/.
GYÝA BAKMAK - gyýa
göz bilen seretmek, halaman, äsgermän seretmek.
- Adamym Gün maòa ýylgyryp seretse, men dolan Aý bolup, dünýä
sygmaýaryn, adamym maòa gyýa baksa, men ýygrylyp dynnym ýalyjak
bolup galýaryn... /375/.
|
