|
ªAHAÇA-kiçijik ºaha,
ºahanyò bir bölegi.
- Indiki nesilde ªam ºahaçasy aradan aýrylýar /119/.
ªAHANDAZ - ºadyýanlygy,
degiºmäni gowy görýän, märekesöýer, mähelleden sussy basylmaýan.
-ªeýle, Saparmyrat jan, ºeýle, kakaò ºindizem meniò gözümiò öòündejik
dur:nurana ýüzi mydama diýen ýaly ýylgyryp duran, ºahandaz,
parasatly-paýhasly ýigitdi.../38-39/.
ªAHYN - aw awlamakda
ulanylýan guºlardan biri, elguº edilip terbiýe berilýän guº.
- Guºy-ºahyn /ak laçyn/ /80/.
ªALYK - 1. Belli bir
giòiºlikde, ýurtda gurlan patyºalyk, döwlet. 2. Bir ýurdy dolandyrýan
ºanyò, patyºanyò derejesi.
-... öz topragynda Änew, Altyndepe, Marguº, Parfiýa ºalygyny,
seljuk türkmenleriniò ºalyklaryny, Köneürgenç türkmen döwletini-jemi
70-den gowrak döwlet döretdi /9/.
ªANLY - ºöhratly,
ºöhrata beslenen: at-abraýy belent derejelere ýeten, hormat-sylaga
mynasyp.
- Biz ata-babalarymyzdan miras galan ºanly türkmen ýolumyza guwanmaga,
buýsanmaga doly haklydyrys /77/.
ªATY - kynçylyk,
azap-güzap, görgi, horluk.
-Garyp halyna baý gyzyna, baý halyna ºa gyzyna öýlenen, elbetde,
durmuºyò köp ºatylaryna çydamaly bolar /373-374/.
ªAZADA - patyºalaryò we onuò
ogullarynyò erkek çagalaryna berilýän at, dereje ady, ºa nesline
degiºliligi bildirýän at.
- Olardan ahyrkysy ºazada gyz Abyº Hulagunyò ogly Meòlidemiriò aýaly
bolýar /128/.
ªEHIT - tebigy
betbagtçylyk, uruº, dürli heläkçilik sebäpli, din ugrundaky söweºde
ölen adam.
-...Alp erenler ºehit bolup, munda garyp bende galdy... /30/.
ªEJERE - daragt, agaç,
nesil daragty; nesil, arka zynjyryny görkezýän agaç we onuò ºahalary.
- Oguz han Türkmen öz ºejere beýanyny bize miras goýup gidipdir
/211/.
- Tug hökümdar Damasky basyp alýar. ªondan hem türkmen
atabeginiò ºejeresi baºlanýar /118/.
ªEPAGAT -
rehimdarlyk, rehimi inijilik, bagyºlamaklyk.
- Günäkärlere rehim-ºepagat etmedim /90/.
ªER - erbetlik,
dawa-jenjel, ýamanlyk, yrsaraýyº.
- Haýyr bilen ºeriò ahyryna garap, maksadyma ýetdim /92/.
ªERÇI - dawa,
tersleºik isleýän, yrsarap ºer araýan, jenjelçi.
- Ogra, haramylara we ºerçilere ynanmak bolmaz /91/.
ªERH - bir sözi, sözlemi,
sözlemiò manysyny giòden düºündirme, açyklama.
- Ol mirasy sowady bolan okap düºünip bilmeýär, oòa Gur- hany düºündiren
ýaly ºerh gerek, teswir gerek, keramatly Gurhany okan ýaly sözleriò,
setirleriò, sözlemleriò aºagyn- daky pynhan manysy bilen düºünmegi
öwrenmek gerek!
/95-96/.
ªIKAR
- aw, aw awlamak.
- Görogly beg pasly - baharda kyrk ýigidi bilen seýli-seýrana çykyp,
kyrk ýigidinem Köse baºlyklaýyn «Bize kyrk dürli aw getir» diýip,
ºikara ugradyp, ºerap içip baºlaýar /193/.
- Soltan Sanjar ºikardan gelýärkä, mülkünde iºläp ýören daýhanyò
üstünden ýoly düºýär /59/.
ªINE - ösümligiò
tohumyndan ýaòy çykan ösüntgisi.
- Akyl ylmyò ºinesidir, zehin-tohumydyr /344/.
ªORAMAK - ºor
bolmak, duzlanmak, duz garylan ýaly tagamy içmäge ýaramsyz bolmak.
- Ol kölçelerdäki suwuò käbiri ýerden çykan suw, käbiri ºindizem
ºoramadyk suw /381/.
ªOWUNA - ugruna, ºowuna
düºme, üstünlige batlanma, ºowlama tarap, oòlulyga tarap.
- Ýürekden ýylgyrýan adamlar jomartdyr, olaryò iºleri ºowunadyr
/337/.
ªÖWÜR ÇEKMEK -
uzyn gije ýöremek, bütin gije aýak üstünde bolmak.
- Säher-saba daglar bilen, daºlar bilen ºöwür çeken Magtymgulynyò
ahy ýatyr bu toprakda!/78/.
ªUGLA - ºöhle, ýalkym.
- Tylla ºuglaly gündizler bu türkmeniò depesinden garry atasy, düýp
babasy Gün han bilen Aý han garap dur! /79/.
ªUÒKAR - eldeki
edilip, aw awlamakda ulanylýan guºlaryò biri, ýyrtyjy guº.
-Tagmasy. Guºy-ºuòkar /82/.
|
