A | B | Ç | D | E | Ä | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | W | Y | Ý | Z

PALESTINA [Palesti:na] (123) – Alynky (Günbatar) Aziýada taryhy ülke. Ortaýer we Öli deňizleriniň hem-de Iordan derýasynyň aralygyndaky wajyp nokatda ýerleşen bu ülke dünýä medeniýetine önjeýli goşant goşan toprakdyr. B. e. öňki XVI asyrda Palestinany ýewreýler eýelemäge başlaýar. Olaryň guran döwletleri Assiriýa we Babylystan (Wawilon) şalary tarapyndan syndyrylandansoň, Palestina dürli güýçli hökümdarlyklaryň ençemesi: Ahemeniler, Isgender Zülkarneýn, Müsür-Rim döwleti, Selewkiler, Wizantiýa, arap omewileri we beýlekiler tarapyndan basylyp alynýar. Seljuklaryň günbatara hereketinden soňra Palestina şu sebitde gurlan Tulyny, Ihçidi, Artykly, Memluk türkmen döwletleriniň düzümine-de girizilýär. 1920-1947-nji ýyllarda ol Angliýanyň garamagyndaky ülke diýlip yglan edilýär. 1947-nji ýylyň Sanjar aýynyň 29-ynda BMG-niň Baş Assambleýasy bu ülkede Ysraýyl (ýewreý) we Palestina Arap döwletlerini döretmek, ülkedäki gadymy Iýerusalym şäherini BMG-niň garamagyna geçirmek barada karar çykarýar.  

PARAW  (226)  - Balkan welaýatynyň Serdar (öňki Gyzylarabat) etrabynda oba. Serdar şäherinden 25 kilometr günbatarda, dagyň eteginde ýerleşýän bu oba bilen dag aralykda gadymy Paraw (käbir çeşmelerde Ferawa) diýen şäheriň galyndylary bar. Bu ýerde iki sany gümmezli gubur şu wagta çenli saklanyp galypdyr. Olardan bir kilometr çemesi uzaklykda, dagyň belent gaýasynda XI asyra degişli hasap edilýän ýer bar.

Obanyň üstüne abanyp duran daga Partaw (“par dagy”) diýilýär. Şu ýerdäki Paraw, Parawata, Parawbibi, Partaw diýen ýerleriň, şeýle-de, obanyň deňesindäki gumda gazylan Par atly gadymy guýynyň we obanyň atlaryna esas bolan “par” sözi türkmenleriň par (parn) taýpasynyň adyndandyr diýlip hasap edilýär. Gadymy Parfiýa türkmen döwletiniň adynda-da parlaryň etnik ady duş gelýär.

Paraw öz döwründe adybir welaýatyň merkezi bolupdyr.

PARFIÝA DÖWLETI [Pa:rfiýa …] (43, 209) – Esasan, häzirki Türkmenistanyň çäginde, has güýçlenen we höküm sürýän ýurduny giňelden döwründe bolsa Mesopotamiýadan Hindistana çenli aralygy soran gadymy döwlet (b. e. öňki 250 – b. e. 224 ý.). Onuň düýbi saklaryň parnlar diýen çarwa taýpasynyň serkerdeleri Ärsak we Tiridat tarapyndan tutulýar. Olar bu ülkäni Selewkilerden basyp alýarlar. B. e. öňki II asyrda Parfiýa patyşasy Mitridat I Midiýany, Mesopatamiýany, Babylystany (Wawilony), Parsystany, Suzy, Rumustanyň köp ýerini, Margianany, Baktriýany özüne tabyn edýär.  Akademik W. W. Bartoldyň sözlerine görä, Parfiýa patyşasy Mitrtidat II “dünyä taryhynda hem Gündogar ýurtlary (Hytaý), hem Günbatar döwleti (Rim) bilen diplomatik gatnaşyk eden ýeke-täk hökümdardyr”. Parfiýanyň üstüne çozuş eden Rim serkerdesi Mark Krassyň köp müň esgerli goşunyny Harranyň çölünde (Mesopotamiýa) derbi-dagyn eden parfiýalylar şu wakadan soň kuwwaty boýunça dünýäde birinji orna geçýärler.

Mukaddes Ruhnamada bu döwlet türkmenler tarapyndan gurlan uly we örän kuwwatly hökümdarlyk hökmünde ýatlanýar.

Çeşmelerde bu döwletiň ady Parfiýa şalygy görnüşinde-de gabat gelýär.

PARFIÝA ŞALYGY [Pa:rfiýa şa:lygy] (9) – ser. Parfiýa döwleti.

PARS (127, 131, 133, 134, 237) – Eýranyň günortasynda bir welaýat. Merkezi Şiraz şäheri. Orta asyrlardan bäri Pars ülkesi türkmenleriň köpçülikleýin ýaşan we ýakyn aragatnaşyk eden ýeridir. Meselem, salyrlaryň serkerdesi (Salyr beg) ir eýýamlardan bäri ili bilen Eýran Horasanda ýaşap, Togrul begiň Günbatara ýörişi döwründe oňa goşulan serkerdedir. Salyryň neberelerinden Şuňkar beg Madud 1148-nji ýylda Pars welaýatyny eýeläp, bu ýerde türkmen döwletiniň düýbüni tutýar. 1287-nji ýyla çenli dowam eden bu döwletiň, şeýle-de, Köneürgenç türkmenleriniň şasy Alaýeddin Muhammediň (XIII asyr) we Garagoýunly hökümdary Jahanşanyň (XVI asyr) höküm süren ýyllarynda-da Parsda türkmenler agalyk edipdirler. Şonuň üçin geçmiş şahyrlarymyzyň döredijliginde Pars ülkesiniň we onuň merkezi şäheri Şirazyň, şeýle-de, bu şäherde dogaln hem-de eser ýazan Sagdy, Hafyz ýaly şahyrlaryň atlary öwran-öwran ýatlanýar: 

Aýdyýar Magtymguly, sen-sen jahanyň kakili,
Dine salgan Pars ile Eýrany sen-sen, eý peri.   (Magtymguly).

PENJAP [Penja:p] (140, 234) – Päkistan Hindistandan bölünip aýrylandan soňra (1947) uly (bäşden dört) bölegi Päkistana, kiçi (bäşden bir) bölegi hem Hindistana düşen gadymy ülke. Häzirki döwürde Päkistandaky Penjabyň merkezi Lahor, Hindistandaky Penjabyňky Çandigarhdyr. Penjap “bäş suw”, “bäş derýa” diýmekdir, çünki bu ülkäniň çäginde Jelam, Çinap, Rawi, Bias we Satlej derýalary bar. Penjabyň ilaty penjaby milletidir. Penjaby dilinde gepleşýän bu milletiň millionlarçasy Päkistanda ýaşap, olar yslam dininiň sünni mezhebine uýýarlar. Hindistanda ýaşaýan millionlarça penjaby milletiniň dini ynançlary bolsa hindi mezhebidir.

Gaznaly türkmen döwletiniň (962-1186) we Deli türkmen soltanlyklarynyň (1206-1414) hökmürowan döwründe Penjap ülkesi türkmenleriň ýaşan we ýakyn gatnaşyk eden topragy bolupdyr.

Türkmenistan öz Garaşsyzlygyna eýe bolandan soňra, ýyllaryň ara düşmegi bilen ýiteňkirlän gadymy gatnaşyk Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Bitaraplyk syýasaty esasynda täzeden dikeldildi.

PÄKISTAN [Pä:kista:n] (243) – Günorta Aziýada döwlet. Öň Hindistanyň düzüminde bolan bu döwlet 1947-nji ýylda garaşszylyk aldy. Tutýan meýdany 803,9 müň inedördül kilometr, ilaty 100 million adamdan geçýär. Päkistanyň ilaty yslamyň sünni mezhebine uýýar. Döwletiň resmi doly ady: Päkistan Yslam Respublikasy.

Gaznaly hem Deli türkmen döwletleriniň hökmürowan döwürlerinde (orta asyrlar) häzirki Päkistanyň ençeme ülkelerinde, ylaýta-da Penjapda türkmenler ýaşapdyrlar, bu ýeriň halky bilen ýygy gatnaşyk edipdirler.

Mukaddes Ruhnamada-da türkmen halkynyň gatnaşyk eden ülkeleriniň arasynda Päkistanyň ady tutulýar we öňki ýitirilen gatnaşyklaryň Garaşsyzlyk ýyllarynda ýokary derejede ýola goýlandygy nygtalýar.

A | B | Ç | D | E | Ä | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | W | Y | Ý | Z