|
ªAHRAZUR
[ªa:hrazu:r]
(122) – Yrak sebitlerinde Beg hökümdar türkmenleriniò Irbilde
guran döwletiniò (1144-1233) tabyn eden gadymy ºäherleriniò biri.
ªAM
[ªa:m] (112-g, 119, 122, 134, 136, 230) – Siriıa döwletiniò bir
ady. Tebigaty ıakymly we gözel bolany üçin, bu ıurda ªamy-ºerip
hem diıipdirler. Irki eııamlardan bäri, ylaıta-da seljuk türkmenleriniò
bu ülkelere köpçülikleıin göçüp gelmegi we ençeme türkmen döwletlerini
gurmagy netijesinde orta asyrlarda ªam ülkesi türkmenleriò hem uly
mesgenine öwrülıär. ªonuò üçin onuò ady geçmiº ºahyrlarymyzyò
eserlerinde-de köp gaıtalanıar:
Yrak,
Azerbaıjan, Müsürdir, ªamdyr…
ªam-ºerip diırler ıeriò ıagºysyn.
(Magtymguly).
Gadymyıetden
galan türkmenleriò nebereleri häzir hem Siriıanyò aıry-aıry ıerlerinde
kowçum bolup ıaºaıarlar.
Mukaddes
Ruhnamada ªam ülkesiniò ady bu sebitde gurlan türkmen döwletleri
bilen bagly tutulıar.
ªAMDAKY
SELJUK TÜRKMENLERINIÒ DÖWLETI
[ªa:mda:ky Selju:k …] (230) – 1092-1117-nji ıyllar aralygynda ªamda
(Siriıada) höküm süren Seljuk-türkmen döwleti. Onuò düıbi Beıik
Seljuk-türkmen imperiıasynyò meºhur soltany Alp Arslanyò ogly Tutuº
tarapyndan tutulyp, bu döwlete Damask ºäheri paıtagt edilıär. Tutuº
beg döwletini biraz giòeldıär. Ierusalymy hem özüne tabyn edıär.
Emma 1095-nji ıylda ol aradan çykandan soò, döwlet ikä bölünıär.
Birinji ogly Rydwan Halapda, ikinji ogly Dukak hem ªamda öz
begliklerini garaºsyz döwlet diıip yglan edıärler. İöne parçalanan
hökümdarlyk uzak dowam etmän, tiz wagtda (1117-nji ıylda) onuò
Halap bölegi Artykly Ilgazynyò, ªam bölegi hem Böriogullarynyò
eline geçıär.
Mukaddes
Ruhnamada belleniºi ıaly, ªam Seljuk döwleti türkmenleriò berk
ornaºan we rowaçlanan, ºol ıerde medeniıetiò ösmegine uly goºant
goºan döwleti bolupdyr.
ªAM
DÖWLETI
[ªa:m …] (230) – ser. ªamdaky Seljuk türkmenleriniò döwleti.
ªAM
SELJUK DÖWLETI
[ªa:m Selju:k …] (230) - ser.
ªamdaky Seljuk türkmenleriniò
döwleti.
ªAM
SELJUK TÜRKMENLERI
[ªa:m Selju:k …] (114) - ser.
ªamdaky Seljuk türkmenleriniò
döwleti.
ªAM
(SIRIİA)
[ªa:m (Si:riıa)] – (112-g) – ser.
ªam.
ªÄHRISLAM
[ªährisla:m] (150) – Ahal welaıatynyò Bäherden etrabynda, Bäherden
ºäherçesiniò 20-22 kilometr demirgazygynda ıerleºen gadymy gala,
uly ºäheriò harabalary. Onuò tutıan meıdany 100 gektara barabardyr.
XIII asyra çenli Täk gala diılen bu uly ºäheri mongol leºgerleri düıpli
ıumurıar. ªondan soò ºähere Täkıazyr (ıa-da diòe İazyr),
galanyò harabalaryna-da ªährislam diıip at beripdirler. Öz döwründe
ºäher gülläp ösüpdir. Biºen kerpiçden edilen üsti örtülgi suw
akabasy ªährislamyò orta asyrlara degiºli ajaıyp desgalaryndan
biridir. ªol akabadan ºähere her sekuntda 250 litr suw akypdyr. ªäher
ösen küızegärçilik we demir senetçiligi, ºeıle-de gadymy Köneürgenç-Ahal
kerwen ıolunyò ugrunda ºagalaòly söwda merkezi bolanlygy bilen
tapawutlanypdyr. İene: ser. Täk gala.
ªIRAZ
[ªi:ra:z] (233 240) – Eıranyò Pars welaıatynyò merkezi. Alymlar
bu ºäheriò b. e. öòki I müòıyllykda Tähmurysyò ogly ªiraz
tarapyndan binıat edilendigini çaklaıarlar. XVIII asyryò ikinji ıarymynda
ol tutuº Eıranyò paıtagty hem bolıar. Ir eııamlardan bäri, ylaıta-da
Seljuk türkmenleriniò günbatara ıöriºinden soòra bu ºäher
ata-babalarymyzyò ıaºan we iò ıygy aragatnaºyk eden ºäherine öwrülıär,
hatda Eıranda 1147-1284-nji ıyllarda höküm süren Salyr türkmen döwleti
öz paıtagty hökmünde ªirazy seçip alıar. Bu ºäher köp ıyllap
Akgoıunly türkmen döwletiniò garamagynda-da bolıar.
ªiraz
Sagdy, Hafyz ıaly meºhur ºahyrlaryò watanydyr, olaryò bu ºäherdäki
aramgähleri köpleriò zyıaratgähine öwrülen gelim-gidimli ıerlerdir.
ªirazyò
ady nusgawy edebiıatymyzda ıygy-ıygydan gabat gelıär:
Hem
Müsür hem Kaısaru-ªiraz ile Yspyhany sen.
(Magtymguly).
İene
ªirazu-Käºan birle, eı jan.
(“Jeònama”).
ªURUR
[ªuru:r] (139) – Azerbaıjana garaºly Nahçywan ºäheriniò ıakynynda
düzlük. Sefewi türkmen döwletiniò ºasy Ysmaıyl Hataıy 1500-nji
ıylda 7 müò nökerden ybarat goºuny bilen ªirwan ºasy Farruh İasaryò
20 müò atly bilen 6 müò pyıada goºunyny derbi-dagyn edip, Akgoıunlylaryò
garºysyna uly söweºe taııarlanıar. Bu söweº 1502-nji ıylda ªurur
düzlüginde bolıar. Top we tüpeòleriò köpdügine seretmezden, Akgoıunly
serkerdesi Elwent Mürzäniò goºunlary çym-pytrak edilıär, serkerdäniò
özi zordan gaçyp gutulıar. Bu waka Sefewi türkmen döwletiniò döremegini
aòladıar.
ªUSTER
(129) – Yrakda gadymy gala, ºäher.
|
