A | B | Ç | D | E | Ä | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | W | Y | Ý | Z

ÝALKYM (36, 38) – Ahal welaýatynyň Ruhabat etrabynda, Aşgabat şäheriniň günbatar eteginde oba. Mukaddes Ruhnamada bu obanyň ady Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň atasy Annanyýaz Artygyň we kakasy, Türkmenistanyň Gahrymany Atamyrat Nyýazowyň ýaşan obalarynyň ady bilen bir hatarda agzalýar.

ÝAŇYKENT  (220) – Beýik Oguz-türkmen döwletiniň gadymy we uly şäherleriniň biri, bu döwletiň hökümdarlarynyň gyşky paýtagty. Ol häzirki Gazagystanyň Gyzylorda welaýatyndaky Kazaly şäherinden 20-25 kilometr günorta-günbatarda, Syrderýanyň sag kenarynda ýerleşipdir (gazaklar hazir bu şäheriň harabalaryna Jaňakent diýýärler). Şäherde ýaşaýyş, esasan, mongol basybalyşlaryna çenli gülläp ösüpdir. XIV asyrda bu şäher ýaşamasyny bes edipdir.

ÝAZYR TÜRKMENLERINIŇ DÖWLETI (109) – Türkmenistanda, Köpetdagyň eteklerindäki Ahal topragynda Oguz hanyň Aýhan oglundan bolan Ýazyr diýen agtygynyň nesilleri tarapyndan gurlan we XI-XIII asyrlarda höküm süren türkmen döwleti. Göktürkmenler eýýamynda häzirki Gyrgyzystandaky Çu-Talas ülkelerinde we Yssykkölüň ýakalarynda ýaşan Ýazyr ili irki orta asyrlarda Seýhunyň (Syrderýanyň) aşak akymyna, ol ýerden hem Balkan dagy töwereklerine göçüp gelýär. Bu ýazyrlara Müňgyşlakda we Eýran Horasanynda ýaşaýan ýazyrlar hem gelip goşulýar. Netijede, ýazyr ili gaty güýçlenip, XI asyrda Ahal topragynda we Köpetdag jülgelerinde mesgen tutup, özbaşdak döwlet derejesine ýetýär. Ol gadymy Duruny (Täk galany) özüne paýtagt tutunýar. Şondan soň Täk galasynyň ady Täkýazyr ýa-da Ýazyr görnüşinde-de ulanylmaga başlaýar.

Mongollaryň çozuşy Ýazyr türkmen döwletini hem tozgunçylyga sezewar edýär, onuň ili dumly-duşa dagaýar, galanlary soňra garadaşly diýen täze tire-taýpa adyna eýe bolýar. 

ÝEMEN (234, 235) – Arabystan ýarym adasynyň günorta we günorta-günbatar taraplaryny öz içine alýan giň taryhy ýurt. Häzir bu ülkede Ýemen Arap Respublikasy (ÝAR, paýtagty Sana) we Ýemen Halk Demokratik Respublikasy (ÝHDR, paýtagty Aden) diýen iki döwlet ýerleşýär.

Bu taryhy ülke Arap halyfatynyň düzümine girizilenden soňra, XII asyryň ahyrlaryndan XV asyryň ortalaryna çenli onuň uly bölegi Resulogullary Türkmen begliginiň garamagynda bolýar. Soňra bu ülke Arap halyfatynyň, ahyrynda-da Osmanly türkmen döwletiniň düzümine girizilýär. Mukaddes Ruhnamada-da Ýemen diýen at Resulogullary türkmen begleriniň höküm süren ýurdunyň ady hökmünde agzalýar.

Irki eýýamlardan bäri, ylaýta-da bu ülkelere Seljuklaryň göçe-göçlüginden soňra Ýemen ýurdy türkmenleriň hem gelim-gidimli topragyna öwrülýär. 

Lagly-göwher dakynyp, dürri-Ýemen isteseň,
Nagt bereýin pullaryň, bir-birden sana zülpüň.  (Kemine).

Ýemende men – ýanyňda men.  (Atalar sözi).

ÝEWROPA [Ýewro:pa] (55, 61, 158, 209) – Otuzdan gowrak döwleti öz içine alýan dünýä bölekleriniň biri, Ýewraziýa Ýer böleginiň (materiginiň) günbatar bölegi.

Mukaddes Ruhnamada Ýewropanyň ady geçmişde türkmenleriň ýaýran we medeniýet, ylym hem-de maddy önümçilik taýdan belli bir derejede yz galdyran ýer-ýurtlarynyň hatarynda agzalýar.

ÝOLÖTEN [Ýo:löten] (188) – Mary welaýatynda, Murgap jülgesinde etrap we onuň merkezi şäheri. Marydan Owganystana (Hyrada) gidýän gadymy kerwen ýolunyň ugrunda ýerleşendigi ücin, bu şähere şeýle at dakylypdyr. Ýolöten 1939-njy ýylda şäher diýlip yglan edilýär. Ýolöten etrabynda …………. ilat ýaşaýar (2002-nji ýylyň ……….. aýynyň ………… çenli).

Mukaddes Ruhnamada Ýolöteniň ady ýakyn geçmişde türkmen topragynda bolup geçen uruşlar bilen baglanyşykly agzalýar.

A | B | Ç | D | E | Ä | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | W | Y | Ý | Z